باند و ظهور خرده فاشیسم فرهنگی

باند و ظهور خرده فاشیسم فرهنگی                             ماکان محمدی استادکلایه

هر چند نسبت شکل گیری باند هایی که از هویت مدنی قانون مند می گریزند و شکل گیری قدرت فاشیستی که فراتر از نهاد های قانونی گسترش می یابد در وهله نخست و در حوزه عمومی زندگی اجتماعی قابل ردیابی است و همچون وقیح ترین و هرزه ترین شکل « احیای » نومیدانه قدرت سیاسی و به مثابه فعال شدن خشونت بار شکلی از قدرت سیاسی عمل می کند که به قول بودریار   از بنیادهای عقلانی خویش نوامید شده است و به عنوان فعال شدن خشونت بار امر اجتماعی در جامعه ای که از بنیاد های عقلانی خود دست شسته، محسوب میگردد ، با این همه در حوزه فرهنگ هم رابطه باند و خرده فاشیسم فرهنگی جداگانه قابلیت بررسی دارد.

مهم تر از بررسی انتزاعی و کلی، برخورد مشخص با پدیده باند ها در قلمرو زندگی جامعه ای مشخص است که در آن زندگی می کنیم  و بدیهی است در این جا هم آن چه مورد توجه این نوشته می باشد نسبت باند و خرده فاشیسم در حوزه تفکر و عمل فرهنگی ماست و نه بحث عمومی آن . زیرا پدیده باندهای فرهنگی از دوران رضاشاه تا امروز در شکل راست و چپ افراطی ، هر دو ، بر سرنوشت فرهنگ و کنش هنری در جامعه ما تاثیر داشته و پس از انقلاب با پویایی فراوانی که ایران یافته است، این پدیده بیش از هر زمان نقش منفی اش را علیه آزادی مکالمه های فرهنگی ایفا نموده است.

کالبد شکافی باند

باند چیست؟ با محفل ، فراکسیون ، دسته، گروه، فرقه،سازمان ، حزب چه تفاوتی دارد؟

هر یک از نهادهایی که برشمردیم ، ماهوا نقش خردستیز و قانون ستیز ایفا نمی کنند و مبتنی بر کاربرد یک نیروی فشار تجاوز کارانه علیه منافع اجتماعی دیگران نیستند ، اما باند را منافع نامشروع گرد می آورد ، آنان از لحظه ای که به گرد یک تفکر ، جمع می شوند ، ماهیت باندی نمی یابند ، از لحظه ای که  به دفاع یا بیان باور ها و خواست ها و نیازهای خود می پردازند نیست که رای به نامشروعیت باندی خود می دهند ، بلکه از لحظه ای که پیوستگی و وابستگی خود را بر گرد یک منفعت نامشروع و برای دستیابی به اهداف نامعقول و حمایت های خارج از مراعات حقوق مدنی دیگران به صورت نهان روشانه ، عینیت می بخشند و به گونه آگاهانه می کوشند از نفوذ ، اعمال فشار و روابط رها از ضوابط هر مناسبات علنی ، به حمایت از کسی یا چیزی و ویران کردن و تخریب کس دیگر یا تفکری دست یازند و قدرت خود را تحکیم بخشند است که سرشت باندی شان نمود می یابد .

باند و دنیای ماقبل مدرن

باند ، ماهوا پدیده ای نیست که صرفا با پیدایش مناسبات مدرن پدیدار شده و همچون دیگر پدیده های شیک و بد مدرنیته به ما رسیده باشد.در مناسبات سنتی نیز ، باندهای نهان روش که به حمایت هایی به سود تجاوز به حقوق « دیگران » و برای اختصاص به منافعی به خود می پرداختند وجود داشتند . به ویژه در قلمرو فعالیت سیاسی ، توطئه های گوناگون قتل ها ، انحلال دسته هایی در قدرت به سود روی کار آمدن باندهای دیگر با شیوه های ویرانگر ، از محصولات باندی بوده است.

در جهان مدرن نام باند برای گروه های مافیایی و خلافکار وجنایت پیشه ، شکل عریان جنایت و مرگ خواهی برای دیگری است که در حوزه های دیگر هم ، معنای عمل باند است. هر تجاوز و محروم کردن دیگران از حقوق خود ، و هر تخریب برای کسب قدرت و حقانیت دروغین واستفاده از هر روش ناصواب برای برحق جلوه کردن حاوی عنصری مرگبار است ، و باند ها نه زمانی که دست به معامله مرگ به طور مستقیم ، جنایت ، آدم کشی ، تجارت مواد مرگزا و...هستند ، بلکه زمانی هم که در پوشش یک گروه سیاسی برای کسب قدرت ، علیه قرارداد های اجتماعی و علنی عمل می کنند و یا از انواع وسائل نامشروع و دروغ برای از میدان به در کردن رقیب سود می جویند ، دارای همین ماهیت مرگ خواهانه برای دیگری به سود خود می باشند .

باند و جهان مدرن

در جهان مدرن ، پدیده باندهای متجاوز ، باند سرقت ، باند استشهار از زنان و برده کردن شان برای تن فروشی ، باند جنایت ، باند قاچاق ، شکل علنی ستیز با حقوق اجتماعی فرد یا جامعه و عمل غیر قانونی و مرگ طلبی برای ارضاء خواست  منفعت و قدرت است.

اما شکل ظاهرا مشروع تر این کنش ، باند سیاسی است. باند سیاسی هم به همین اندازه دست به تخریب ، توطئه ، دروغ و «مرگ دیگری» میزند .اما آبرومندتر از باند های جنایت خود را تزیین می نماید.اما شکل علنی مرگ طلبی باند سیاسی در ظهور فاشیسم ظاهر می شود که به نحو هرزه و وقیحی هر مرز و تفاوت میان خود و گروه جنایت کار را از میان بر می دارد و به قتل و آدم کشی برای قدرت دست می زند و بین قدرت و مرگ نسبتی علنی برقرار می سازد.

پس فاشیسم را باید در واقع شکل عریان همان تمایل نهفته در عمل باندهای قدرت در نفی حقوق انسانی « دیگران» دانست. که صرفا سرشتِ زداگرایانه آن در ارتباط با دیگری ، علنی شده است . ذات خواست مرگ برای دیگری در این جا بدون هیچ پرده پوشی خود را باز می نماید. به قول بودریار قدرت فاشیستی تنها شکلی است که قادر بوده حیثیت آئینی مرگ را اعاده کند . اما (مهم تر اینکه) این کار در وضعی پسامرگی و ساختگی انجام شده است .در وضع خودنمایی و به صحنه آوردن ، و در وضعی زیباشناسانه –چنان که بنیامین آشکارا دریافت-که به راستی وضعی قربانی گرایانه نبود . سیاست فاشیسم زیبایی شناسی مرگ است . زیبایی شناسی یی که پیش از این به شکل هوسی نوستالوژیک می نموده، و هر چیزی که از آن پس چنین نمودی داشته و باید به عنوان وقاحت و خشونتی پیشاپیش نوستالوژیک ؛ همچنین به عنوان یک سناریوی پیشاپیش ارتجاعی قدرت و مرگ فهم شود که در همان لحظه که در تاریخ نمود می یابد پیشاپیش منسوخ شده است....

همین نوستالوژیا و همین شاخصه ی وانمودی ی هوس های نوستالوؤیک را امروزه در نگاه به خرده فاشیسم ها و « خرده » قدرت ها می یابیم. «خرده» عامل می تواند تنها دنده ی پایین تری از آن چه که فاشیسم بوده ، محسوب شود بدون آنکه آن را حل و فصل کرده و سناریوی به غایت پیچیده یی از وانمایی مرگ را به « دال سیال » ساده سطحی شده یی بدل کند که «کارکرد ماهوی اش رد و انکار است»(فوکو)

درست در همین نقطه است که ما دنباله گیری بحث باند ها و سرشت فاشیستی آنها را وقتی خود را پشت لیبرالیسم نهان می سازند در حوزه سیاست رها می کنیم و به بحث فرهنگ و باند و ظهور باندها در حوزه پدیده های فرهنگی-ضد فرهنگی-و رابطه آن با خرده فاشیسم می پردازیم.

تا زمانی که هر گروه و دسته و محفلی از ابزار های قانونی و آزادی بیان ، برای عقاید و نظرات خود علیه تفکرات دیگر یا دیگران سود می جویند ، هرگز چنین ابراز عقیده ای سرشت باندی نمی یابد بلکه سرشت مدنی دارد . ظهور باند مبتنی بر اهداف خشونت آمیز ، قانون ستیز و تجاوزکارانه به حقوق فردی است که با نهان روشی می آمیزد و هدف آن نه مباحثه و حتی مناقشه و مجادله فرهنگی برای اثبات نظری مخالف رقیب ، نقد آن، بلکه دست یازیدن به هر ابزار مخربی برای ممانعت از شنیدن صدای «دیگری» یا ناتوانی از تحمل آرا و نظرات دیگری و بهره برداری نهان روشانه برای ممانعت از بیان آزاد و آزادی گفتگو و نقد است ؛ با تکیه بر شگرد های نامعقول.

چنین کنشی متکی بر شگرد های مختلف است.

استفاده از 1-شایعات 2-تهمت 3- تهدید 4-ارعاب 5-جوسازی 6-نفوذ 7-تصمیم گیری پشت پرده و توطئه و نقشه های گوناگون که در واقع جلوه هایی از بین  بردن مرز حوزه عمومی و خصوصی است ، از جمله این روش های رایج است.باند ها کاری به حقیقت ندارند و به هر وسیله به قول شوپنهاور می کوشند همیشه بر حق جلوه کنند در حالی که کاملا آگاه اند که به جای گفت و گوی معقول و جستجوی حقیقت واستدلال و بیان نقد ، در حال استفاده از ابزار های نامشروع جهت اثبات مواضع نادرست خود اند .

باند های فرهنگی محل ظهور خرده فاشیسم اند . آنها تحمل حضور زنده و متفاوت و تفکر منتقد را ندارند و در سیر سرکوب به نقد و نظر دیگری به هر وسیله حرکت میکنند، با ایجاد سایه ترس اگر بتوانند ، با پراکندن شایعات و افترا ، با تلاش جهت یافتن نقطه ضعف در رفتار شخصی که ربطی به متن مباحثات فکری ندارد و با جعل نقطه ضعف و انواع اطلاعات غلط و... سعی می کنند ، رقیب را ناحق جلوه دهند و در این راه تا جایی پیش می روند که همه ذکر و فکرشان نه یک گفتگوی علمی یا زیبایی شناسانه بلکه با کدر و قبار آگین کردن جو ، از میدان به در کردن یک تفکر یا یک متفکر است.ابزار های آنان خیلی اوقات همان است که فیلسوفان آن را افشا کرده اند ، مثلا گستره مصداق را بیهوده بسط می دهند ، از مشترک های لفظی استفاده می کنند ، گزاره های خاص رقیب را تعمیم می دهند ، دست شان را رو نمی کنند و نقاب وجیه بر چهره می زنند و هدف اصلی سرکوب گرشان و بغض و حسد و کوته بینی شان را می پوشانند ، به مقدمات کاذب متوسل می شوند ، چیزی را که باید به اثبات برسانند مسلم فرض می کنند ، می کوشند اقرارهای جعلی بسازند و رقیب را عصبانی کنند و سوال های انحرافی مطرح نمایند.

وارد جهان شخصی می شوند و ابراز نظر هایی از روی کینه و بغض و عداوت درباره رقیب بیان می دارند که هیچ ربطی به بحث علمی و مستدل پیرامون آثار و کارش ندارد ، مخاطب را گول می زنند ، با استعاره و قیاس و تشبیه ، اذهان را مشوه می کنند ، به رغم شکست مدعی پیروزی می شوند و حاظر نیستند سخن مستدل را که پاسخی ندارد بپذیرند و به نادرستی خود اعتراف کنند ، از آرای رقیب و نکات درست او سود می جویند و آن را به نام خود جا می زنند ، کلیاتی درست می گویند و ذیل آن حرف نادرست و شخصی خود را بیان می دارند ، در حالی که ربطی به آن کلیات درست ندارد .مثال های قانع کننده و مورد توافق عمومی می زنند و بی دلیل و برهان نمونه دلخواه خود را در قالب آن مثال ها معرفی می کنند تا خواننده بپندارد آن مثال ها دلیل محکومیت رقیب و شخصی است که می خواهند ویرانش کنند، اطلاعات موجود را می پوشانند ، تحریف می کنند ، نهان می سازند ، بحث را منحرف می کنند ، قیاس نادرست و اغراق آمیز به کار می گیرند ، نقاط ضعف او را بزرگنمایی می نمایند تا اوضاع را به سود خود عوض کنند ، می کوشند با هر وسیله دروغ و افتراهی مخاطبان را که خیلی اوقات از همه ماجرا و اختلاف با خبر نیستند اقناع کنند، نه آنکه با استدلال مناسب رقیب را قانع سازند که اشتباه می کند ، هدف شان پیروزی به هر قیمت در انظار همگان است . و هر جا کم می آورند مدعی می شوند که رقیب به دشوارگویی پرداخته و از سطح درک شان بالا تر حرف زده و در واقع می خواهند بگویند حرفش بی معنی است ، می کوشند بر نهاد رقیب را در مقوله نفرت انگیزی طبقه بندی کنند و تفکرش را در رده افکار خشونت طلب ارتجاعی ، استبدادی جا بزنند بدون آنکه یک کلمه درباره این امر استدلال نمایند و مردم را گیج می کنند و با ابراز نکاتی که صحت و سقم اش قابل ارزیابی نیست علیه فرد و تفکر مقابل ، فضای غبار آگین ایجاد می نمایند  و با سوء استفاده از یک حرف یا رفتار یا باور نادرست کل عقاید و مواضع رقیب را منحط جا می زنند ، به بحث جنبه شخصی می دهند و توهین می نمایند و به محض آنکه متوجه شوند رقیب دست بالا دارد و دارای حقانیت و مشروعیت نزد دیگران است با شیوه هتاکانه می کوشند ، او را بی اعتبار کنند و.... به هر رو روش های همیشه بر حق جلوه کردن به تفصیل و هوشمندی به وسیله شوپنهاور مورد بحث قرار گرفته است.

این ها ابزار هایی است که باند ها در نفی حضور دیگری ، همان دیگری که دارای نگرش منتقدانه و مخالف نسبت به آنهاست و خواهان گفتگوی آزاد و حضور علنی و مستدل تقابل فکری است به کار می گیرند .

واقعیت آن است که این فضای توطئه آمیز و همدستی های باندی در نهایت برای حفظ یا استمرار قدرت خود است با نفی قدرت دیگری با توسل به انواع شیوه های خشونت آمیز،  و همین سرشت خرده فاشیستی به آن می دهد .

لیکن آنان فراموش می کنند به قول یک فیلسوف پست مدرن تا بی نهایت در پی قدرت افتادن یا بحث کردن درباره آن کاری عبث است ؛ چرا که از این زمان به بعد قدرت نیز کمابیش واجد همان افق قدسی جلوه های ناپایانست و نیز تنها برای آن موجودیت یافته تا این واقعیت را پنهان کند که قدرت دیگر وجود ندارد یا نشان گر آن باشد که اوج امر قدرت پشت سر گذاشته شده و بنابراین اکنون سویه دیگر این چرخه به کار افتاده ، سویه ای که در آن ، قدرت در قالب وانموده ی خویش واژگون می شود . قدرت باند دیگر چیزی بیش از رازی برملا شده نیست ، چرا که رازناکی قدرت همان رازناکی راز است .رازناکی یی که وجود ندارد.از آن سوی دیگر این چرخه – سوی زوال امر واقعی –فقط به صحنه آوردن این راز یا قدرت است و این نشانه آن است که جوهره ی قدرت پس از بسط بی وقفه چند قرنی اش ، اکنون به شکل افسار گسیخته در حال فروریزی است و آن سپهر قدرت در فرایندی انقباضی افتاده ، انقباض از شکل ستاره قورادل به کوتوله سرخ و سپس سیاه چاله یی که در حال به خود جذب کردن همه ی جوهره ی امر واقعی و همه انرژی های احاطه گری است که اکنون یک جا به یک نشانه ی مجرد محض بدل شده اند – نشانه امر اجتماعی که زیر انبوهی و سنگینی اش در هم می شکنیم ....امروزه در زمانی که مانع محافظه کاری اندیشه انتقادی از میان برداشته شده ، سرانجام غایات ، رو در روی یکدیگر قرار می گیرند ....

و از این روغایت باند دربرابر غایت حقیقت قرار می گیرد ، برای جهانی با ارتباطات وسیع جهانی ، جهانی شده و جهانی که هویت جهانی شده همراه تکنولوژی جهانی شدن افق های و امکانات تازه ای را می گشاید ، دیگر دریدن صورتک باند ها ناممکن نیست و باندها که تنها در خفا و تاریکی ما قبلGlobalizationمی توانند زیست کنند و راه تنفس هدایت ها، فروغ ها، رویایی ها ،گلستان ها و کیارستمی ها و همه همه کسانی را ببندند که جدا از ستم و سرکوب رسمی حکومت ها ،از سوی باند های فشار هم در مضیقه بوده اند، امروز دیگر رازی افشاء شده اند ، زیرا تکنولوژی و ساختار مناسبات جهانی به هر فرد اجازه این افشاگری و برملا کردن راز ماسک ها و دروغ ها را در سطح بین المللی می دهد و ابزارهایشان را بی اعتبار می کند ، و تمایزی بین بیان آزاد عقاید و آزادی بیان و روش های توطئه گرایانه و پشت پرده که زیر نقاب فرهنگ خانه می کنند به وجود می آورد .بی شک باندبازی پدیده ای به غایت عقب مانده و مثل هر پدیده ی ارتجاعی امروزی در برابر هویت گلوبال انسان قرار می گیرد و در جریان شکل گیری یک هویت جهانی ، معقول ، اهل تساهل و گفتگوی عقلانی ،موانعی بنیادین ایجاد می کند و با مسموم کردن بیرحمانه و ویرانگری قاتل وار خود ، جنایت علیه رواج آزادی و فرهنگ عقلانی را پیش می برد .با افشای این روش های باندی ، موذیانه که امروزه در  مطبوعات و سایت ها نیز رخنه کرده اند می توان به یک فضای ارتباط سالم و تفکیک فضای خصوصی و عمومی یاری رساند